ЭЛ АГАРТУУ ЖӨНҮНДӨ

БИЗДИН УНИВЕРСИТЕТКЕ 100 ЖЫЛ, АНЫ МЕНЕН БИРГЕ КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ СИСТЕМАСЫНА 100 ЖЫЛ

Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университети 2025-жылы 100 жылдык мааракесин белгилейт. 1925-жылдын 20-октябрында Киринпрос — Кыргыз агартуу институту студенттерге эшигин ачкан. Бул окуу жайы Кыргызстанда жогорку билим берүү системасын куруунун негизги базасы болуп калды. Университеттин жетекчилигинин жана университеттин Тарых институтунун сунушу менен Санжарбек Данияровдун коомдук фонду тарабынан даярдалган окуу жайдагы сүрөт көргөзмөсү ушул темага арналат.

Көргөзмө Киринпростун кыскача тарыхын жана анын базасында 1932-жылы ачылган М.В.Фрунзе атындагы Педагогикалык институттун түзүлгөнүнөн тартып, анын ачылганына чейинки тарыхын камтыйт.

Адегенде – көргөзмөнү көрүү үчүн зарыл болгон КЫСКАЧА АЛГЫ СӨЗ, аягында -көргөзмөнүн 21 барагын көргөндөн кийин КЫСКАЧА КОММЕНТАРИЙ берилет.


КЫСКАЧА АЛГЫ СӨЗ

Биздин Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин 100 жылдык мааракеси – өлкөдөгү бүтүндөй жогорку билим берүү системасынын жүз жылдыгы экени чындык. Бул пайдубал кантип түптөлгөн жана анын башында кимдер турган?

Бул окуу жайдын алгачкы жетекчилери эки адам болгон:

Петр Кузьмич Юдахин, ал 1925-1929-жылдары директор жана  орус тили жана адабияты мугалими болуп иштеген

Базаркул Данияров, ал 1925-1929-жылдары директордун орун басары жана окуу бөлүмүнүн башчысы, ал эми 1929-1931-жылдары директору, кыргыз тили жана адабияты боюнча биринчи окуу китебинин мугалими, биринчи окуу китептеринин автору болгон

Киринпрос кийин Борбордук Кыргыз педагогикалык техникуму деп аталып, педагогика, түркология, филология, адабият, искусство, саясат боюнча биздин кыргыз коомунун каймактарынын өкүлдөрүнүн alma mater болуп калды.

Сиздер менен электрондук түрдө көргөзмө материалдары менен бөлүшкүм келет, алар текст менен коштолгон тарыхый фотосүрөттөр менен 117 х 84 см өлчөмүндөгү 21 форекс барагынан турат.

Электрондук версияда барактардын жакшыраак «окулушу» үчүн анын агыш боз түсүн көгүш түскө өзгөртүүгө туура келди, анткени басма түрүндөгү көргөзмө барактарынын көлөмү чоң. Эгер сиз смартфондун экранынан карап жатсаңыз, тамгалар анча деле так көрүнбөйт.

Бирок, ушул маалыматтын соңунда, көргөзмөгө экспонаттарды даярдоодо колдонулган көптөгөн фотосүрөттөрдү тартуулаган бул сайттагы баяндамага шилтеме бар.

Окуу жайдын көргөзмөгө коюлган тарыхы менен кененирээк «БАЗАРКУЛ ДАНИЯРОВ – АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ. ДООР КҮҮСҮНДӨГҮ ИНСАНДЫН БЕЙНЕСИ» китебинен кеңири таанышууга болот.


 

001 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

002 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

003 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

004 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

005 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

006 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

007 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

008 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

009 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

010 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

011 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

012 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 


 

013 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

014 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

015 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

016 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

017 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

018 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

019 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

020 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

 

021 100-жылдык Баласагын атындагы КУУ

КЫСКАЧА КОММЕНТАРИЙ

Тарых үчүн «эгер» деген эч мааниге ээ эмес. Ошондой болгон күндө да, арабызда сабаттуу, кесипкөй адамдар болбосо, мамлекеттүүлүгүбүз кандай күндө болмок эле, элестетип көргүлөчү? Кылымдар бою мамлекетсиз, көп жылдар Кокон хандыгынын кол астында, андан кийин Орто Азиянын башка элдери менен бирдикте жарым кылым Россия империясынын Түркстан колониясынын курамында болуп,  Үркүн трагедиясын башынан өткөргөн Кыргызстандын элине падышалык тактысынын кулагандан кийин жана ХХ кылымдын башындагы революциялардан кийин гана эгемендүүлүктү калыбына келтирүүгө мүмкүнчүлүк берилген. Адегенде автономия түрүндө болгон, бирок ХХ кылымдан баштап эл этап-этабы менен чыныгы эгемендүүлүккө жетүү жолуна түшкөн. Эң оболу Кара-Кыргыз автономиялуу облусу Кыргыз деп өзгөртүлгөн; миң жылдардан кийин биринчи жолу «кыргыз» этноними административдик-аймактык бирдиктин аталышында угулган. Анан тез эле статусу автономиялуу республикага, союздук республикага өтүп, Союз тарагандан кийин анын негизинде суверендүү мамлекет – Кыргыз Республикасы курулган.

Бул тизмектелген окуялар өзүнөн өзү боло койгон жок! Алардын артында эгемендикке карай жолду этап-этабы менен курган жалындуу инсандар турган. Алар өздөрүнүн тайманбаган эрдиктери үчүн сталиндик репрессия доорунда өздөрүнүн керт башын курмандыкка чалган, бирок алар өлкөбүздүн эгемендүүлүгүнүн пайдубалын түптөөгө жетишкен.

Билимдүү, кесипкөй кадрларсыз ушунун баары ишке ашат беле? Билимдүү, сабаттуу, чыгармачыл, жигердүү, өз алдынча ой жүгүрткөн, өз элинин кызыкчылыгын коргоого жөндөмдүү инсандарды тез арада тарбиялоо зарылдыгын мамлекетти «негиздөөчү аталар» эң жакшы түшүнгөн.

1925-жылдын 14-октябрында ККАО түзүлгөндөн кийин дароо эле революциялык комитеттин жана эл агартуу бөлүмүнүн биринчи чечимдеринин катарында Кыргыз агартуу институтун (Киринпрос) түзүү чечими кабыл алынган, ал Кыргызстанда жогорку билим берүү системасын курууга жана андан ары өнүктүрүүгө негиз түзгөн. Бул окуу жайдын ачылышына бир жылга жакын даярдыктар көрүлгөн. Студенттер биринчи жолу 1925-жылдын 20-октябрында окууга кабыл алынган.

Бул дата Кыргызстанда жогорку билим берүүнүн өнүгүшүнүн башталышы болуп калган.


Фонддун бардык жаңылыктары тууралуу телеграм каналында: 
Санжарбек Данияровдун коомдук фонду
 Эгер сизди кызыктырса жазылыңыз


СҮРӨТТӨРДӨГҮ ТАРЫХ. КИРИНПРОС — КЫРГЫЗСТАНДЫН ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНЫН ЖАНА БИРИНЧИ УНИВЕРСИТЕТИНИН БАШАТЫ. БИРИНЧИ БӨЛҮК

2022-ЖЫЛЫ ЖАРЫК КӨРГӨН: «БАЗАРКУЛ ДАНИЯРОВ – АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ. ДООР КҮҮСҮНДӨГҮ ИНСАНДЫН БЕЙНЕСИ» КИТЕБИ. ЭМНЕ ҮЧҮН МЕН БУЛ КИТЕПТИ ОКУП ЧЫГУУНУ СУНУШТААР ЭЛЕМ?

“БАЗАРКУЛ ДАНИЯРОВ – АЛГАЧКЫ АГАРТУУЧУ. ДООР КҮҮСҮНДӨГҮ ИНСАНДЫН БЕЙНЕСИ» КИТЕБИ ЖӨНҮНДӨ. ӨЗБЕКСТАНДАН ЖАНА КАЗАКСТАНДАН КЫЗЫКТУУ ПИКИРЛЕР

 

 



Асел Даниярова

Пикир кошуу

Сиздин e-mail жарыяланбайт Милдеттүү талаалар белгиленген *