ЖУСУПТУН ЧЫГАРМАЧЫЛЫГЫ ЖӨНҮНДӨ

АКСАЙ АЙЫЛЫНДАГЫ ЖУСУП ТУРУСБЕКОВ АТЫНДАГЫ МЕКТЕПТЕГИ ЖУСУП ТУРУСБЕКОВДУН МУЗЕЙИ

Жусуп Турусбеков (1910-1943) — Улуу Ата Мекендик согушта жаш кезинде курман болгон белгилүү акын жана драматург. 1910-жылы Түркстан облусунун Жети-Суу облусунун Пржевальский уездинде туулган. Совет доорунда айыл Күн-Батыш деп аталып, 2003-жылдан бери Ысык-Көлдүн түштүк жээгиндеги Көк-Сай, Ак-Сай, Эшперов жана Жер-Үй айылдары Болот Мамбетов атындагы айыл аймагынын курамына кирет.

Жусуп Турусбековдун поэзиясы мектептерде адабият программасынын алкагында окутулат. Акындын ысымы Бишкектин бир көчөсүнө ыйгарылган. Кичи мекени болгон Тоң районунун Ак-Сай айылындагы акындын ысымын алып жүргөн орто мектептин короосуна акын, драматург Жусуп Турусбековдун эстелиги тургузулган.

1990-жылы Жусуп Турусбеков атындагы мектепте анын музейи ачылган. Бул үчүн 50 чарчы метрге жакын чоң терезелери мектептин короосуна караган бөлмө бөлүнүп берилген. Экспонаттарды анын жесири Күлсүн Молдахматова жана кызы, белгилүү документалист кинорежиссер Лиля Турусбекова тартуулаган. Музейдин экспозициясы негизинен фотосүрөттөрдүн жана басма сөз беттеринде жарыяланган маалыматтардын негизинде түзүлгөн.

Убакыттын өтүшү менен ал бөлмөнү оңдоп-түзөө, ичиндеги экспонаттарын жаңыртуу зарылдыгы келип чыккан. Муну Санжарбек Данияровдун коомдук фонду ишке ашырды. Бул сайттын конокторуна белгилүү болгондой, бул басылманын автору аталган фонддун негиздөөчүсү жана ошол эле учурда Жусуп Турусбековдун небереси.

Оңдоп-түзөөдөн өткөн музейдин ачылышы 2025-жылдын 24-майында болуп өттү. Бул сайтта Аксай айылында Жусуп Турусбековдун жаңыланган музейинин ачылышы тууралуу маалымат бар: Аксай айылында Жусуп Турусбековдун жаңыртылган музейинин ачылышы 

Сиздерге Жусуп Турусбековдун мектеп музейинин экспозициясын тартууламакчыбыз.


ЖАҢЫРТЫЛГАН МУЗЕЙДИН ЭКСПОЗИЦИЯСЫ

Жусуп Турусбековдун музейинин көргөзмөсүнүн түпкү идеясы анын ишинин негизги багыттарын музейдин имаратынын чакан аянтында чагылдыруу, анын чыгармаларына – ырларына, поэмаларына, театрга арналган композицияларына кызыгууну жаратуу жана колдоо болгон. Ошол эле учурда анын чыныгы образын үй-бүлөсүнүн, досторунун, калемдештеринин чөйрөсүндө сакталып калган сүрөттөрү аркылуу ачып берүү, ошондой эле жазуучулар тарабынан да, окурмандар жана спектакль көрүүчүлөр тарабынан да анын чыгармачылыгына, поэзиядагы жана драматургиядагы жаңычылдыгына замандаштарынын мамилеси тууралуу айтып берүү маанилүү болгон.

Акындын жеке буюмдары же башка турмуш-тиричиликте колдонгон оокаттары сакталбаганына карабастан, анын музейдин мазмунун толуктоого шарт түзгөн көптөгөн адабий мурастары бар.


МУЗЕЙДИН ИЧКИ ЖАСАЛГАСЫ

Музейдин ичине киргенде, бөлмөнүн оң жактагы дубалында музейдин темасы жөнүндө түшүнүк берген эки полотно бар.

ЖТ Музей полотно алкагы м-н

Бөлмөнүн так ортосунда эс алуу жана ой жүгүртүү, ошондой эле музейдеги иш-чаралар учурунда көрүүчүлөр отуруп көрүшү үчүн отургучтар орнотулган. Бет маңдайындагы дубалда презентацияларды көрсөтүү үчүн атайын орун бөлүнгөн.


ЖУСУП ТУРУСБЕКОВДУН ӨМҮР БАЯНЫН ЧАГЫЛДЫРГАН СҮРӨТТӨР

Музейдин экспозициясын акындын хронологиялык тартипте түзүлгөн 23 уникалдуу фотосүрөттөрүнүн жыйнагы түзөт. Анда акындын портреттери, ошондой эле үй-бүлөсү жана кесиптештери менен түшкөн сүрөттөрү бар. Сүрөттөр жыйнагы акын фронтко кеткенден кийинки үй-бүлөсүнүн тагдыры, белгилүү документалист кинорежиссёр болгон кызы Лиля Турусбекованын кийинки тагдыры, ошондой эле фронттон жазылган каттардын сакталып калган фрагменттери тууралуу маалыматтарды камтыган үч барак фотосүрөттөр менен толукталган.

СПЕКТАКЛДИН ҮЗҮНДҮЛӨРҮН ЧАГЫЛДЫРГАН СҮРӨТТӨР

Кыргыз Республикасынын архивинде акындын көзү тирүүсүндө коюлган “Ажал ордуна” спектаклинин үзүндүлөрүн чагылдырган сүрөттөр сакталган. Драма биринчи жолу 1934-жылы жазылып, сахнага коюлган, музыкасын Абдылас Малдыбаев жазган. Көрүүчүлөр тарабынан жогору бааланып, ийгиликке жетишкенине карабастан, автор чыгарманы олуттуу түрдө кайра иштеп чыккан, ал музыкалык жактан да жаңыртылган. Музыкасы үч композитор: Абдылас Малдыбаев, Владимир Власов жана Владимир Фере менен биргеликте жазылган.

Жусуп Турусбеков сахна (3)
« ‹ 3 of 4 › »

“АЖАЛ ОРДУНА” СПЕКТАКЛИНИН ҮЗҮНДҮЛӨРҮ ЧАГЫЛДЫРЫЛГАН МАКЕТТЕР

“АЖАЛ ОРДУНА” спектаклин элестетүү үчүн бул драманын чебер Акылбек Каныбек уулу даярдаган эки сценалык макети коюлган: 1. Ысык-Көл менен коштошуу 2. Кытайдагы качкын кыргыздар. Зулайканы бир кап жүгөрү унуна сатылышы. Мен бул экспонат көрүүчүлөрдү кайдигер калтырбайт деп ишенебиз.


ТЕКСТТЕР ЖАНА СҮРӨТТӨР ЧАГЫЛДЫРЫЛГАН ПАРДАЛАР

Музейдин экспозициясына кошумча көрк берген бөлмөнүн терезелериндеги өзгөчө пардалар деп атоого болот. Мектептин короосуна караган музейдин терезелери дубалдын бүтүндөй бир капталын ээлейт. Терезелердин пардалары акындын белгилүү ыр саптары, акын жөнүндө жазылган калемдештеринин ырлары, анын ичинде акындын көзү тирүүсүндө жарык көргөн латын арибиндеги ырлар жыйнагынын барактары, ошондой эле акындын небереси Гюзель Айтматова калем жана сыя менен тарткан акын Жусуп кызы Лиля экөөнүн сүрөттөрү менен кооздолгон.


 


АКЫНДЫН КӨЗҮ ТИРҮҮСҮНДӨ ГАЗЕТАЛАРГА ЖАРЫЯЛАНГАН МАКАЛАЛАРЫ

Акындын көзү тирүү кезинде Москвадан басылып чыккан бүткүл союздук гезиттерде, ошондой эле Кыргыз ССРиндеги «ЛЕНИНЧИЛ ЖАШ» гезитинде жарыяланган макалалары. Сиз бул рубрикада өзүнчө басылмада гезит макалалары менен кененирээк тааныша аласыз.

Сүрөттө: Жусуп Турусбеков атындагы мектептин директору Алтын Мусаева 1930-жылдардагы Москванын басма сөзүндө Жусуп Турусбеков жөнүндө макалалары менен флип системасынын, ошондой эле анын чыгармаларын чыгарууга арналган 1939-жылы чыккан «Ленинчил жаш» гезитинин нускаларынын көчүрмөсү (кыргыз латын графикасында) алдында.


Тоң районунун мектептеринин окуучулары, мугалимдери, ошондой эле жалпы тургундары байма-бай музейге келип таанышып, мектептин окуучулары экспозицияны кубануу менен толуктап турат деп ишенебиз. Музей көлдүн айланасында экскурсия жасаган саякатчыларды да кызыктырышы мүмкүн, бул учурда мектеп жетекчилиги менен алдын-ала макулдашып алуу керек.


Колдоо көрсөткөндүгү үчүн мектеп жетекчилигине, директору Алтын Мусаевага жана ошондой эле оңдоп-түзөө, экспозицияларды илүү иштерине жардам берген мектептин чарба иштеринин башчысы Адис Азарович Өмүралиевге ыраазычылыгымды билдиремин!


Дагы тема боюнча:

АКСАЙ АЙЫЛЫНДА ЖУСУП ТУРУСБЕКОВДУН ЖАҢЫРТЫЛГАН МУЗЕЙИНИН АЧЫЛЫШЫ

ЖУСУП АКЫН, АНЫН ДООРУ, ӨМҮР ЖОЛУ


Фонддун бардык жаңылыктары тууралуу телеграм каналында: 
Санжарбек Данияровдун коомдук фонду
 Эгер сизди кызыктырса жазылыңыз


 



Асел Даниярова

Пикир кошуу

Сиздин e-mail жарыяланбайт Милдеттүү талаалар белгиленген *